Καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι και η θερμοκρασία ανεβαίνει, η σωστή ενυδάτωση γίνεται ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για την καθημερινή μας υγεία. Το νερό συμμετέχει στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος, στη λειτουργία των νεφρών, στη μεταφορά θρεπτικών συστατικών, στην αποβολή άχρηστων ουσιών και στη φυσιολογική λειτουργία των μυών και του νευρικού συστήματος. Οι ανάγκες σε υγρά διαφέρουν από άτομο σε άτομο, όμως αυξάνονται αισθητά με τη ζέστη, την έντονη εφίδρωση, την άσκηση, τον πυρετό, τη διάρροια ή τον έμετο.
Το καλοκαίρι ο οργανισμός χάνει υγρά κυρίως μέσω της εφίδρωσης. Μαζί με τον ιδρώτα δεν χάνεται μόνο νερό, αλλά και ηλεκτρολύτες, δηλαδή μεταλλικά στοιχεία με ηλεκτρικό φορτίο, όπως νάτριο, κάλιο, χλώριο, μαγνήσιο και ασβέστιο. Οι ηλεκτρολύτες είναι απαραίτητοι για τη μυϊκή σύσπαση, τη νευρική αγωγιμότητα, την ισορροπία των υγρών και τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.
Όταν η απώλεια υγρών και αλάτων δεν αναπληρώνεται σωστά, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως δίψα, ξηροστομία, κόπωση, πονοκέφαλος, ζάλη, μυϊκές κράμπες, ταχυκαρδία, μειωμένη ποσότητα ούρων ή σκουρόχρωμα ούρα. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, η αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει την κυκλοφορία, τη νεφρική λειτουργία και την πνευματική διαύγεια.
Ένα συχνό λάθος είναι η αντίληψη ότι «όσο περισσότερο νερό, τόσο καλύτερα». Στην πραγματικότητα, η ενυδάτωση δεν αφορά μόνο την ποσότητα του νερού, αλλά και την ισορροπία του με τους ηλεκτρολύτες. Η υπερβολική κατανάλωση νερού, ειδικά σε συνθήκες έντονης εφίδρωσης χωρίς επαρκή πρόσληψη νατρίου, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε διαταραχές όπως η υπονατριαιμία. Από την άλλη, η αλόγιστη χρήση ηλεκτρολυτών ή αθλητικών ποτών δεν είναι απαραίτητη για όλους και μπορεί να μην είναι κατάλληλη για άτομα με υπέρταση, νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή σακχαρώδη διαβήτη.
Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, η καθημερινή ενυδάτωση μπορεί να καλυφθεί με νερό, ισορροπημένη διατροφή, φρούτα, λαχανικά, γαλακτοκομικά, όσπρια και τρόφιμα που περιέχουν φυσικά κάλιο, μαγνήσιο και άλλα μέταλλα. Τα ποτά με ηλεκτρολύτες έχουν θέση κυρίως όταν υπάρχει παρατεταμένη έκθεση σε ζέστη, έντονη σωματική δραστηριότητα, πολύωρη εργασία σε εξωτερικό χώρο, έντονη εφίδρωση ή απώλειες από γαστρεντερικά συμπτώματα. Ακόμη και τότε, η χρήση τους πρέπει να γίνεται ανάλογα με τις ανάγκες, το ιστορικό υγείας και τυχόν φαρμακευτική αγωγή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά, οι έγκυες, οι αθλητές, τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική ή καρδιαγγειακή νόσο, καθώς και όσοι εργάζονται ή ασκούνται σε υψηλές θερμοκρασίες. Στους ηλικιωμένους, η αίσθηση της δίψας μπορεί να είναι μειωμένη, ενώ η συνύπαρξη χρόνιων νοσημάτων και φαρμάκων αυξάνει τον κίνδυνο αφυδάτωσης ή ηλεκτρολυτικών διαταραχών.
Η πρόληψη είναι απλή αλλά ουσιαστική: συχνή πρόσληψη υγρών μέσα στην ημέρα, αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, προσοχή στα ροφήματα με πολλή ζάχαρη ή καφεΐνη, ελαφριά γεύματα, κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και περιορισμός της έντονης δραστηριότητας τις πιο θερμές ώρες. Το χρώμα των ούρων μπορεί να δώσει μια πρώτη πρακτική ένδειξη: πολύ σκούρα ούρα συχνά υποδηλώνουν ανεπαρκή πρόσληψη υγρών.
Πέρα όμως από τα συμπτώματα, υπάρχουν εξετάσεις που μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο της ενυδάτωσης και της ηλεκτρολυτικής ισορροπίας. Σε έναν βασικό προληπτικό έλεγχο, ιδιαίτερα πριν ή κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού σε άτομα αυξημένου κινδύνου, χρήσιμες εξετάσεις είναι οι ηλεκτρολύτες αίματος, κυρίως νάτριο, κάλιο, χλώριο, ασβέστιο και μαγνήσιο.
Παράλληλα, η ουρία και η κρεατινίνη δίνουν πληροφορίες για τη νεφρική λειτουργία και την πιθανή επίδραση της αφυδάτωσης στον οργανισμό. Η γενική αίματος μπορεί να αναδείξει σημεία αιμοσυμπύκνωσης, ενώ η γενική ούρων και το ειδικό βάρος ούρων βοηθούν στην εκτίμηση της συγκέντρωσης των ούρων. Σε πιο ειδικές περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ωσμωτικότητα ορού ή
ούρων, ειδικά όταν υπάρχει υποψία σημαντικής διαταραχής νατρίου ή ισορροπίας υγρών.
Η αξιολόγηση, βέβαια, δεν γίνεται μόνο με αριθμούς. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων πρέπει να ερμηνεύονται μαζί με το ιστορικό, τη διατροφή, την πρόσληψη υγρών, τη φαρμακευτική αγωγή, τη φυσική δραστηριότητα και τα συμπτώματα. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που λαμβάνει διουρητικά ή έχει νεφρική νόσο χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από έναν υγιή ενήλικα που απλώς εκτίθεται περισσότερο στη ζέστη.
Στο Πολυϊατρείο Polygeia, η πρόληψη ξεκινά από την εξατομικευμένη αξιολόγηση. Ένας απλός εργαστηριακός έλεγχος, σε συνδυασμό με ιατρική και διατροφική καθοδήγηση, μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση αφυδάτωσης, ηλεκτρολυτικών διαταραχών ή παραγόντων κινδύνου.
Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται υπερβολές, αλλά σωστή ενημέρωση: πίνουμε υγρά συστηματικά, τρεφόμαστε ισορροπημένα, ακούμε τα σημάδια του σώματός μας και ελέγχουμε εγκαίρως ό,τι χρειάζεται.
Γράφει ο
Απόστολος Σαμαράς
Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Στρατιωτικός – Επιμελητής 401 ΓΣΝΑ
Απόφοιτος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου
